Dünyanın bir çox ölkələrində Yeni il ərəfəsi təkcə bayram hazırlığı ilə deyil, həm də qiymət artımı ilə müşayiət olunur. Ərzaq bazarında mövsümi tələbin yüksəlməsi, logistika xərclərinin bahalaşması və inflyasiya gözləntiləri bayram səbətini əvvəlkindən daha baha edir. Qış turizmi və beynəlxalq səyahətlər də bu dövrdə daha əlçatmaz olur.
Ərzaq məhsullarında bahalaşma sürətlənir
Dekabr ayında ənənəvi olaraq ərzaq məhsullarında əlavə qiymət artımı qeydə alınır. Ekspertlərə görə, bu artımın əsas səbəbləri mövsümi tələbin yüksəlməsi, daşınma və enerji xərclərinin bahalaşması, istehsalçıların inflyasiya gözləntiləri və valyuta dəyişkənliyidir.
Analitiklərin proqnozuna əsasən, Yeni ilə qədər qlobal ərzaq qiymətlərində 10–15% yüksəliş müşahidə oluna bilər.
Ən çox bahalaşan kateqoriyalar:
-
Ət və quş əti — yüksək artım
-
Şirniyyat və desertlər — yüksək artım
-
Süd və pendir məhsulları — orta artım
-
İçkilər — orta artım
-
Meyvə və tərəvəz — mövsümdən asılı olaraq dəyişkən
-
Dənli məhsullar — minimal artım
Mütəxəssislər qeyd edir ki, bir çox ölkələrdə yerli istehsal məhsullarının qiyməti idxal məhsullarına nisbətən daha sabit qalır.
Turizm sektoru da bahalaşmadan yan keçmir
Yeni il dövründə turizm qiymətləri ən yüksək səviyyəyə çatır. Avropa, Yaxın Şərq, Qafqaz, Asiya və xizək mərkəzləri üzrə otel və aviabilet qiymətlərində ciddi bahalaşma müşahidə olunur.
Qiymət artımına təsir edən əsas faktorlar:
-
Otellərdə doluluğun 80–90%-ə çatması
-
Aviabilet qiymətlərinin 20–40% bahalaşması
-
Tələbin kəskin artması
-
Xizək kurortlarında yüksək mövsümün başlaması
-
Valyuta fluktuasiyalarının artması
Qlobal turizm qiymətlərinin Yeni il ərəfəsində ümumilikdə 15–25% artacağı gözlənilir.
Azərbaycan bazarında vəziyyət
Bakıda və regionlarda otellərin Yeni il doluluğu yüksəlib, nəticədə gecələmə qiymətləri 10–20% bahalaşıb.
Xarici səyahətlərdə də qiymət artımı müşahidə olunur, xüsusilə Türkiyə, BƏƏ və Avropa istiqamətlərində aviabiletlər bahalaşıb. Qəbələ, Qusar, Şahdağ və Quba istiqamətlərində qiymət artımı əsasən tələbin çoxluğu ilə bağlıdır.
Qənaət yolları
Ekspertlər xərcləri azaltmaq üçün ərzaq məhsullarının bir qismini əvvəlcədən almağı, qiymət müqayisə platformalarından istifadə etməyi, menyunu planlaşdırmağı və müxtəlif mağaza şəbəkələrinin endirimlərini izləməyi tövsiyə edir.
Səyahət etmək istəyənlərə isə aviabiletləri erkən bron etmək, yaxın regionlara üstünlük vermək, həftə ortası uçuşları seçmək və turpaketləri fərdi rezervasiyalarla müqayisə etmək məsləhət görülür.
Yeni il ərəfəsi həm ərzaq, həm də turizm sektorunda qlobal bahalaşma dövrü kimi xarakterizə olunur və mütəxəssislər bu tendensiyanın növbəti illərdə də davam edə biləcəyini istisna etmir.