Invest.az analitiki Rövşən Məmmədovun BBN.az-a eksklüziv müsahibəsi
Son həftələrdə qızıl qiymətləri sürətli bahalaşma nümayiş etdirərək 3700 dollar psixoloji həddini test edib. Bu dinamikanın arxasında həm qlobal iqtisadi siyasət, həm də geosiyasi gərginliklər dayanır. Mövzunu daha dərindən təhlil etmək üçün Invest.az analitiki Rövşən Məmmədov BBN.az-a eksklüziv müsahibə verib.
– Hazırda qızılın qiymətində artımın əsas səbəbləri nələrdir? Geosiyasi risklər, inflyasiya və ya dolların mövqeyi hansı rolu oynayır?
Qızılın hazırda qiymətinin artmasının əsas səbəbləri bir neçə — biri-biriylə bağlı — faktorlardır.
Qızıl qiymətini artıran əsas səbəblər:
- Mərkəzi bankların alışları (Central Bank Demand) – Çin, Hindistan, Polşa və digər ölkələrin mərkəzi bankları böyük miqdarda qızıl alırlar. Bu, baza tələbatını artırır və qiymətin qalxmasına yardım edir.
- İnkişaf etmiş qiymətlərlə inflyasiya qorxusu (Inflation concerns) – Pulun alıcılıq qabiliyyəti zəifləyəndə (yəni qiymətlər, mallar-xidmətlər bahalaşdıqda), investorlar qızılı “güvənli liman” kimi qəbul edir. Qızıl pulun zamanla dəyərini qoruma vasitəsi kimi qiymət qazanır.
- Faiz dərəcələrinin və Federal Ehtiyat Bankının (FED) siyasətinin gözlənməsi – Əgər FED faizləri endirəcəyi və ya daha yumşaq pul siyasəti izləyəcəyi ilə bağlı gözləntilər varsa, “opportunity cost” (faiz gəliri itirmək) azalır və qızıl daha cəlbedici olur. 17.09.2025-ci il tarixdə FED uçot faiz dərəcəsini 25 bənd endirdi və qızıl 3700 dollar psixoloji həddi test etdi.
- Dolların qiyməti – Qızıl dollarla qiymətləndiyinə görə, dollar zəifləyəndə qızıl daha ucuz olur və xarici investorlara almaq “daha sərfəlidir”. Bu, tələb və qiymət artımına yol açır, əksinə, dollar gücləndikcə qızıl bahalaşması məhdudlaşa bilər.
- Geosiyasi risklər və bazarda qeyri-müəyyənlik – Müharibə, ticarət müharibələri, siyasi sabit olmayan vəziyyətlər investorları riskli aktivlərdən uzaqlaşdırıb qızıla yönləndirir. Qızıl “təhlükəsiz liman” kimi qiyməti artır.
- Standart pul-siyasətinin zəifləməsi / real faiz dərəcələrinin aşağı olması – “Real faiz” dediyimiz şey nominal faizdən inflyasiyanı çıxan faizdir. Əgər inflyasiya yüksəkdirsə, real faiz mənfi ola bilər. Bu halda qızılın saxlanması mənfi gəlir gətirən kağız puldan daha cazibədar ola bilər.
⸻
– Qızılın bahalaşması investor davranışlarında hansı tendensiyaları ortaya qoyur? Portfellərdə qızıla maraq hansı istiqamətdə dəyişir?
Rövşən Məmmədov:
Qızılın bahalaşması investorların psixologiyasına və portfel qərarlarına birbaşa təsir göstərir.
- Təhlükəsiz liman axtarışı güclənir. Qızıl qiyməti artanda investorların çoxu bunu risklərin artması ilə əlaqələndirir. Daha çox kapital səhmlərdən, kriptodan və riskli aktivlərdən çıxaraq qızıla yönəlir.
- Portfellərdə diversifikasiya güclənir. İnvestorlar qızılı bir “hedge” (sığorta) vasitəsi kimi portfellərinə əlavə edirlər. Normalda qızıl portfellərin 5–10%-i olur, amma qiymət artanda bu payı 15%-ə qədər artırırlar.
- Mərkəzi banklar və iri fondlar portfellərində qızılın çəkisini yüksəldirlər.
- Fiziki qızıl bazarında aktivlik yaranır. Sadə investorlar, ailələr və kiçik bizneslər də bahalaşmanı görüb sikkə və qızıl külçə alır. Bu da psixoloji olaraq qızılın “hər zaman etibarlı” olduğu fikrini gücləndirir.
- Spekulyativ maraq artır. Qısa müddətli treyderlər qiymətin “momentumundan” istifadə edərək qızılda ticarət həcmini artırırlar. Bu, bazarda dalğalanmaları (volatility) yüksəldir.
⸻
– Yaxın dövrdə qızılın qiymət dinamikası barədə proqnozunuz necədir? Bahalaşmanın davamlı olması üçün əsas şərtlər hansılardır?
Rövşən Məmmədov:
3700 dollar həddi test olunduqdan sonra, növbəti hədəf kimi 3850 və 4000 dollar səviyyələri çıxış edir.
Mərkəzi bankların qızıl ehtiyatlarını artırması qızıl qiymətinə güclü dəstək olur. ABŞ-da və digər böyük iqtisadiyyalarda Federal Reserve və digər mərkəzi banklar siyasət faizlərini endirməyə meyllidirlər.
Yüksək nominal faiz varsa da, inflyasiya ilə azaldılmış “real faiz” aşağı qalarsa, qızıl daha cazibədar olacaq. Dolların zəifləməsi investorları digər aktivlərə, xüsusilə qızıla yönləndirir. Çünki qızıl dollarla qiymətlənir və dollar zəifləndikdə, xarici investorlar üçün qızıl daha ucuz olur və tələbat artır. Proqnozlar göstərir ki, dollar zəif ola bilər.
Müharibələr, ticarət münaqişələri, beynəlxalq gərginliklər, faiz siyasətində qeyri-müəyyənliklər investorların riskli aktivlərdən çəkib “etibarlı limanlara” — qızıla — yönəlməsinə səbəb olur. Bu şərt bahalaşmanı gücləndirir.
Qiymət artımları, enerji və ərzaq qiymətlərinin qalxması, pul siyasətinin stimulverici qalması inflyasiyanı hərəkətdə saxlayırsa, qızıl dayağı olur. İnsanlar pulun alıcılıq qabiliyyətinin azalmasından qorunmaq istəyirlər.