11 avqust 2025 — Son illər mərkəzi bankların iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı ictimai çıxışları kəskin artıb və bu, maliyyə bazarlarında nəzərəçarpacaq təsir yaradıb. İqtisadçılar Emanuele Campiglio, Jérôme Deyris, Davide Romelli və Ginevra Scalisi tərəfindən aparılan geniş araşdırma göstərir ki, iqlim mövzulu çıxışlar iki əsas istiqamətdə formalaşır: “yaşıl maliyyə” (green finance) və “iqlimlə bağlı risklər” (climate-related risks).
Araşdırma 1986–2023-cü illəri əhatə edən və 131 mərkəzi bankdan toplanmış 35 mindən çox çıxış üzərində aparılıb. Nəticələrə görə:
•İqlimlə bağlı çıxışların intensivliyi ölkələrin iqlim risklərinə məruz qalmasından çox, mərkəzi bankların institusional səlahiyyətləri və beynəlxalq şəbəkələrdə iştirakı ilə əlaqəlidir.
•Xüsusilə NGFS (Network for Greening the Financial System) üzvü olan və geniş nəzarət funksiyalarına malik mərkəzi banklar iqlim mövzularında daha fəal danışır.
Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, bəzi Asiya ölkələrinin mərkəzi bankları Qərb ölkələrindən əvvəl iqlim mövzularını gündəmə gətirib. Məsələn, Honq-Konq Monetar Hakimiyyəti 2000-ci ildə, Yeni Zelandiya Mərkəzi Bankı isə 2008-ci ildə karbon qiymətləndirilməsinin inflyasiyaya təsirini müzakirə edib.
Bazar təsiri:
ABŞ və digər ölkələrdə aparılan analizlər göstərir ki, mərkəzi bankların iqlim risklərinə daha çox fokuslandığı günlərdə ekoloji göstəriciləri yüksək olan şirkətlərin səhm qiymətləri “çirkli” firmalara nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir. Məsələn, ekoloji balı ortalamadan bir standart sapma yuxarı olan şirkət, “çirkli” şirkətlə müqayisədə həmin gün 1,42% daha yüksək gəlir əldə edir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, mərkəzi bankların bu cür “xəbərdarlıq xarakterli sözləri” maliyyə axınlarını yaşıl iqtisadiyyata yönəltməkdə mühüm rol oynaya bilər.
Araşdırma həmçinin göstərir ki, bu çıxışların beynəlxalq “spillover” təsiri məhduddur — bazarlar əsasən öz milli mərkəzi banklarının iqlim mesajlarına reaksiya verir.