Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr qlobal enerji bazarında ciddi dalğalanmalara səbəb olub. Bu proseslər yalnız neft və qaz qiymətlərinə deyil, həm də aqrar sektor və ərzaq bazarına birbaşa təsir göstərir.
Bunu Oxu.Az-a açıqlamasında iqtisadçı Elman Sadıqov bildirib. Onun sözlərinə görə, Hörmüz boğazı ətrafında yaranan gərginlik və daşınmalara mümkün məhdudiyyətlər təkcə enerji daşıyıcılarının deyil, eyni zamanda gübrə bazarının da sabitliyini pozur.
Ekspert qeyd edib ki, dünyada aqrar sahədə istifadə olunan azotun təxminən 50 %-i məhz bu marşrut vasitəsilə daşınır. Bu baxımdan kükürd, ammonium və digər gübrələrin qiymətində artım kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın azalmasına səbəb ola bilər. Bundan əlavə, dizel yanacağının bahalaşması gələcəkdə ərzaq inflyasiyasının sürətlənməsi riskini artırır.
İnflyasiya və neft gəlirləri arasında balans
İqtisadçının sözlərinə görə, mart ayında Amerika Birləşmiş Ştatları-nda inflyasiya əvvəlki aylarla müqayisədə üç dəfə artıb. Bu isə qlobal iqtisadi proseslərin sürətlə dəyişdiyini göstərir.
O bildirib ki, dünya bazarında enerji qiymətlərinin artması Azərbaycanın neft gəlirlərini artırsa da, idxal inflyasiyası ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərə bilər. Hasilatın azalması fonunda qiymətlərin yüksəlməsi valyuta axınını artırır, manat üzərində təzyiqi azaldır və büdcə gəlirlərini yüksəldir. Lakin bu təsir əvvəlki illərlə müqayisədə daha məhduddur.
2008-ci illə fərq nədir?
E.Sadıqov vurğulayıb ki, hazırkı vəziyyət 2008 qlobal maliyyə böhranı dövründən fərqlənir. Həmin illərdə Azərbaycanda neft hasilatı artan templə davam etdiyi üçün qiymət artımı iqtisadiyyata daha güclü müsbət təsir göstərirdi. Hazırda isə hasilatın azalması bu effekti zəiflədir.
Risklər və gözləntilər
Ekspertin fikrincə, iqtisadiyyatda daralma proseslərinin sürətlənməsi gələcəkdə neft və qaz gəlirlərinin müəyyən hissəsinin itirilməsi ilə nəticələnə bilər. Bununla yanaşı, regionda davam edən gərginlik, xüsusilə İran, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn və Küveyt kimi ölkələrdəki vəziyyət enerji bazarında qeyri-müəyyənliyi artırır.
Bununla belə, yüksək enerji qiymətləri qısa və orta müddətdə Azərbaycana əlavə gəlirlər qazandırır, ölkənin mövqeyini gücləndirir və alternativ enerji sahələrinə investisiya imkanlarını genişləndirir.
E.Sadıqov hesab edir ki, əsas prioritet bu gəlirlərin qeyri-neft sektorunun inkişafına yönəldilməsi olmalıdır. Əks halda, mövcud müsbət dinamikanın təsiri məhdudlaşa və uzunmüddətli risklər formalaşa bilər.