Qlobal maliyyə sistemində yeni mərhələ: Bank olmayan maliyyə institutlarının payı 50 faizi keçib

IMF-in son təhlilinə görə, dünya üzrə maliyyə aktivlərinin yarısı artıq bank kimi tənzimlənməyən şirkətlərin əlində cəmləşib.

BBN.az xəbər verir ki, Beynəlxalq Valyuta Fondunun (IMF) 29 sentyabr 2025-ci il tarixli hesabatına əsasən, qlobal maliyyə aktivlərinin təxminən 50 faizi artıq bank statusu daşımayan maliyyə qurumları tərəfindən idarə olunur. Bu, maliyyə sektorunun strukturunda tarixi dönüş nöqtəsi hesab olunur.

2008-ci il maliyyə böhranından sonra ənənəvi banklar kreditləşməni məhdudlaşdırdı, lakin fintech şirkətləri, sığorta və investisiya fondları, pensiya və suveren sərvət fondları bu boşluğu doldurdu.

Hazırda bu qurumlar həm dövlətlərə və şirkətlərə borc verən, həm də maliyyə bazarlarında əsas oyunçuya çevrilən subyektlərdir.

IMF ekspertlərinin fikrincə, bu yüksəlişi formalaşdıran beş əsas “meqatrend” var:

1.Yeni investorların yaranması: ABŞ-da Citadel Securities və Jane Street kimi texnologiya yönümlü ticarət şirkətləri dövlət istiqrazlarına əlavə likvidlik gətirir və faiz dərəcələrinin sabitliyinə təsir edir.

2.Orta biznes üçün daha çox maliyyə imkanı: Private-credit fondları bankların risk limitindən kənarda qalan şirkətlərə sərmayə yönəldir və məşğulluğu dəstəkləyir.

3.İstehlakçılar üçün fərqli kredit formaları: “Buy now, pay later” (indi al, sonra ödə) modelləri, mobil mikrokreditlər və avtomatlaşdırılmış qiymətləndirmə sistemləri kreditə çıxışı genişləndirir.

4.İnvestorlar üçün diversifikasiya: Passiv investisiya fondlarının payı ABŞ-da 2010-da 19 faizdən 2023-də 48 faizə yüksəlib, bu da kapital bazarlarına daha çox fərdi investor cəlb edir.

5.Bazar sabitliyinin yeni mənbəyi: Böyük passiv fondlar indeks balanslarını qorumaq üçün avtomatik əməliyyatlar həyata keçirərək bazar volatilliyini azaldır.

IMF xəbərdarlıq edir ki, bu sistemin böyüməsi yeni risklər də yaradır.

Pandemiya dövründə “pul qaçışı” (dash for cash) zamanı bəzi açıq investisiya və pul bazarı fondlarının likvidlik çatışmazlığı yaranmışdı.

Bundan əlavə, yüksək borclanma və margin əməliyyatları nəticəsində 2021-ci ildə Archegos Capital Management kimi fondların iflası bank sektoruna da ciddi zərbə vurdu.

IMF tövsiyə edir ki, hökumətlər və tənzimləyicilər:

•daha ətraflı məlumat bazası formalaşdırsın;

•risk xəritələşdirilməsi və analitik modelləri təkmilləşdirsin;

•qlobal səviyyədə nəzarət mexanizmlərini gücləndirsin.

Təşkilat bildirir ki, məqsəd bu qurumların dinamik və innovativ fəaliyyətini məhdudlaşdırmadan, maliyyə sabitliyinə mümkün zərbələri önləməkdir.

Qlobal maliyyə aktivlərinin 50%-i artıq bank olmayan institutların idarəsindədir.

 Onların böyüməsini 5 əsas meqatrend stimullaşdırır.

IMF: “Bu sektorun şəffaflığı və nəzarəti artırılmalıdır.”