Dünya iqtisadiyyatında uzun illər müşahidə olunan böyük həcmdə sərbəst kapital və nisbətən məhdud investisiya imkanları dövrü başa çata və onun yerini qlobal investisiya artımı tuta bilər.
ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (Federal Reserve System – Fed) sədri Kevin Warsh Group of Twenty (G20) – İyirmilik Qrupu ölkələrinin maliyyə nazirləri və mərkəzi bank rəhbərlərinin görüşündə bildirib ki, hazırda dünya iqtisadiyyatında “qlobal əmanət bolluğu”ndan “qlobal investisiya dalğası”na keçid müşahidə olunur.
Onun fikrincə, kapital artıq investisiya imkanlarının çatışmazlığı səbəbindən kənarda gözləmir. Əksinə, innovasiya, texnologiya və yeni istehsal imkanları böyük həcmdə kapital tələb etməyə başlayıb.
“Qlobal əmanət bolluğu” nə idi?
“Global savings glut” – qlobal əmanət bolluğu anlayışı 2000-ci illərin əvvəllərində keçmiş Fed sədri Ben Bernanke tərəfindən geniş şəkildə gündəmə gətirilmişdi.
Bu yanaşmaya görə, dünyada böyük həcmdə yığımlar mövcud idi, lakin kifayət qədər yüksək gəlirli investisiya imkanları yox idi.
Nəticədə kapitalın mühüm hissəsi ABŞ dövlət istiqrazları kimi təhlükəsiz aktivlərə yönəlirdi.
ABŞ dövlət istiqrazlarına yüksək tələbat onların gəlirliliyinin və nəticədə ABŞ hökumətinin borclanma xərclərinin aşağı qalmasına kömək edirdi. Aşağı uzunmüddətli faizlər eyni zamanda ipoteka, korporativ kredit və digər maliyyələşmə xərclərinə də təsir göstərirdi.
Warsh hesab edir ki, bu model dəyişməyə başlayıb.
Kapital uğrunda rəqabət artır
Yeni şəraitdə investorların qarşısında əvvəlkindən daha çox investisiya imkanları mövcuddur.
Xüsusilə texnologiya, süni intellekt infrastrukturu, məlumat mərkəzləri və digər böyük kapital tələb edən layihələr investor və şirkətlərin vəsaitlərini cəlb edir.
Bu isə ABŞ dövlət istiqrazlarının kapital uğrunda daha çox rəqabət aparması deməkdir.
Nəticədə ABŞ hökumətinin investorları istiqraz almağa cəlb etmək üçün daha yüksək gəlirlilik təklif etməsi lazım gələ bilər.
Reuters-in məlumatına görə, Warsh hesab edir ki, investisiyalar uğrunda artan rəqabət ABŞ dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin və ümumilikdə borclanma xərclərinin əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha yüksək qalmasına səbəb ola bilər.
Süni intellekt investisiya dalğasının əsas səbəblərindən biridir
Yeni investisiya mərhələsinin əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri Artificial Intelligence (AI) – süni intellekt texnologiyalarına böyük həcmdə kapital qoyuluşudur.
Süni intellekt modellərinin hazırlanması və istifadəsi böyük məlumat mərkəzləri, yüksək məhsuldarlıqlı prosessorlar, enerji infrastrukturu, şəbəkələr və digər texnoloji investisiyalar tələb edir.
Beləliklə, süni intellekt yalnız texnologiya sektorunu dəyişmir. AI üçün tələb olunan trilyonlarla dollarlıq potensial investisiyalar qlobal kapitalın hansı aktivlərə yönəldiyini və dövlətlərin hansı qiymətə borclana bildiyini də dəyişə bilər.
İqtisadi artım daha yüksək ola bilər
Warsh bu tendensiyanın yalnız faizlərin yüksəlməsi baxımından qiymətləndirilməməli olduğunu bildirib.
İnvestisiyaların artması məhsuldarlığın yüksəlməsinə və iqtisadiyyatın potensial artım tempinin sürətlənməsinə səbəb ola bilər.
Fed sədrinin fikrincə, əsas suallardan biri ABŞ və digər G20 iqtisadiyyatlarının ənənəvi proqnozlardan daha sürətli inkişaf edib-edə bilməyəcəyidir.
O, xüsusilə məhsuldarlığın gələcək dinamikasının bu baxımdan əsas rol oynayacağını qeyd edib.
Bu yanaşma uzun müddət müzakirə edilən “sekulyar staqnasiya” – innovasiya və investisiyaların zəifliyi nəticəsində iqtisadi artımın uzun müddət aşağı qalması konsepsiyasının da yenidən qiymətləndirilməsinə səbəb ola bilər.
Banklar və maliyyə bazarları üçün nə dəyişə bilər?
Əgər Warsh-ın təsvir etdiyi qlobal investisiya dalğası davamlı xarakter alarsa, bunun maliyyə sektoru üçün mühüm nəticələri ola bilər.
Daha yüksək dövlət istiqrazı gəlirliliyi bankların və şirkətlərin istiqraz buraxmaqla maliyyələşmə xərclərini artıra bilər. Dollarla borclanan inkişaf etməkdə olan ölkələr və şirkətlər də daha yüksək faizlərlə üzləşə bilər.
Digər tərəfdən, investisiya və məhsuldarlığın sürətlənməsi kreditə tələbi, korporativ investisiyaları və iqtisadi artımı gücləndirə bilər.
Beləliklə, qlobal maliyyə sistemi üçün yeni əsas suallardan biri ortaya çıxır: süni intellekt və digər texnologiyaların yaratdığı investisiya artımı iqtisadi məhsuldarlığı borclanma xərclərinin yüksəlməsini kompensasiya edəcək qədər artıra biləcəkmi?
Warsh-ın G20-də səsləndirdiyi yanaşma göstərir ki, bu məsələ artıq yalnız texnologiya şirkətlərinin investisiya strategiyası deyil, mərkəzi bankların iqtisadi artım, faiz dərəcələri və qlobal kapital axınları barədə qiymətləndirmələrinin də mühüm hissəsinə çevrilir.
